De afgelopen tien jaar voerde Stadsdeel Oud-Zuid ingrijpende werkzaamheden uit in het groene hart van Amsterdam: het Vondelpark. Op deze pagina leest u alles over de achtergrond van deze renovatie en de vele deelprojecten die zijn uitgevoerd.
Het beeld van Joost van den Vondel
Wat heeft de renovatie van het Vondelpark opgeleverd?
Een grootschalig project als de renovatie van het Vondelpark kan niet zonder externe financiers. De Dienst ruimtelijke Ordening / Groenfonds van de centrale stad heeft bijna een derde deel van de renovatie betaald: bijna 12 miljoen euro. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft ruim 2 miljoen euro gedoneerd. Waternet / Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht was goed voor iets meer dan 1,5 miljoen euro en ook het bureau Monumenten en Archeologie heeft 1,5 miljoen euro in het project gestoken. Stadsdeel Oud-Zuid heeft zelf ook één derde van de kosten gefinancierd: bijna 12 miljoen euro.
Naast deze grote subsidiegevers zijn er ook particuliere geldschieters. Zij hebben samen 600.000 euro bijgedragen. De Stichting Reconstructie en Renovatie van Monumenten in en rondom het Vondelpark heeft er voor gezorgd dat de fontein tegenover het Filmmuseum weer in al zijn pracht is teruggeplaatst. De Juniorkamer Amsterdam organiseert al jaren in het Vondelpark golftoernooien en heeft de opbrengst daarvan geschonken aan de renovatie. Bezoekers van het park konden virtueel een stuk park ‘kopen’ via stichting Hart voor het Vondelpark.
Uitgangspunt voor de renovatie was het behouden of het versterken van de monumentale waarde van het Vondelpark. De landschappelijke illusie, zoals ontworpen door de architecten Zocher, is op plaatsen waar deze vervlakt of verloren is gegaan, hersteld. De gebruikswaarde van het park mocht door deze aanpassingen echter niet verminderen.
Na de renovatie moet een duurzaam beheer van het park mogelijk zijn, waarin het natuurlijke landschapsbeeld in stand kan worden gehouden en het regulier onderhoud van het park de slijtage compenseert. Stadsdeel Oud-Zuid wil door een zorgvuldig beheer en met respect voor de betekenis van dit park het behoud van dit prachtige stadspark ook voor komende generaties zeker stellen.
Een directe aanleiding voor de renovatie was de wens om te komen tot een meer duurzaam beheer van het park. Om met het nog steeds toenemende aantal bezoekers en het zeer intensieve gebruik tot een duurzaam beheer van het Vondelpark te komen moet het park op een kwalitatief hoog niveau onderhouden worden.
Schade die door het gebruik ontstaat, moet meteen worden hersteld. Het park is nu zo ingericht dat er ook bij intensief gebruik minder schade aan groen en verharding ontstaat. De verschillende onderdelen van het park hebben een langere levensduur en het park is beter bestand tegen de slijtage door de vele bezoekers. Door de inrichting en het (structurele) materiaalgebruik is groot onderhoud minder snel nodig.
De totale renovatie strekte zich uit over een periode van ruim tien jaar. De opknapbeurt van het park verliep zodanig dat zo min mogelijk hinder voor de bezoekers ontstond. Zo was het een bewuste keuze om het park ook tijdens de renovatie voor bezoekers open te stellen door de uitvoering geleidelijk en gefaseerd aan te pakken. Binnen de faseringen is bovendien rekening gehouden met zowel de bezoekers van het park als de dieren die hun broedseizoen hebben.
Begin juni 2008 begonnen de laatste werkzaamheden die het Vondelpark uiteindelijk haar definitieve gezicht hebben gegeven. Deze periode van afrondende werkzaamheden bestond uit zes fasen. In februari 2010 is de totale renovatie van het park afgerond.
Grondwater zuidelijke parkrand
Langs de zuidelijke parkrand hebben de bomen veel te lijden van het toestromende water uit de hoge stadsrand. Het funderingshout van verschillende panden die hier langs het park staan, heeft grote kans op droogstand. Dit wordt veroorzaakt door een te lage grondwaterstand. Andere panden hebben souterrains die door het weer juist weer kans maken op natte omstandigheden. Om deze redenen zijn langs de zuidelijke parkrand samen met Waternet en de eigenaars van de panden maatregelen getroffen, zodat voor iedereen de grondwaterhuishouding verbetert. Zo is ook hier vooralsnog een einde aan het oudste probleem van het park gekomen.
Verbreding fietspad op Picassoweide
De route van de Kattenlaan naar de Koninginneweg is voor fietsers en wandelaars de Noord-Zuid-verbinding door het Vondelpark. Een deel van deze route gaat over de Picassoweide. Dit belangrijke fietspad is verbreed met 3,5 meter en verloopt nu vloeiender. Daarnaast is er aan de waterkant een vrijliggend wandelpad gerealiseerd.
Parkranden Noord en Zuid
De aandacht in parkdeel Noord is vooral uitgegaan naar het verbeteren van de groeiomstandigheden voor de beplanting en de statige Platanenlaan. Het zal u niet ontgaan zijn dat deze nog maar 50 jaar oude bomen gevaarlijk scheef hingen en dat we voor de veiligheid van de gebruiker sommige bomen hebben moeten verwijderen. De oorzaak zit ´m in de zeer hoge grondwaterstand. Platanen kunnen veel verdragen, maar hebben een hekel aan te natte voeten. Langs de gehele laan is daarom een diepe drainage gerealiseerd die er voor zorgt dat het wortelgestel voldoende diep kan wortelen en de bomen zich beter kunnen verankeren.
De aandacht in parkrand Zuid is uitgegaan naar de aanleg van een groot, ondergronds waterkanaal tussen de Koningsvijver bij de Koningslaan en de Grote Vijver bij het Openluchttheater. Het water stroomt als een bosbeek tussen de vijvers van het park. Dit komt de waterkwaliteit ten goede. Stilstaand water is bevattelijk voor stank, botulisme en blauwalg. Doordat het water langs de oeverplanten stroomt en via een waterval naar beneden stort, wordt het verrijkt met zuurstof. Hierdoor wordt het ecosysteem van de vijvers weer gezond. Naast deze kwaliteitverbetering, is het ook voor 'het oog' een prachtig gezicht.
Stevige verankering voor bomen
Ook in de bosrand naast de laan hebben de bomen last van het hoge grondwater. Hier was een diepe drainage niet mogelijk en daarom zijn de bomen gepland op een verhoging. Als deze verhoging alleen uit een bult grond zou bestaan, zou het maaiveld in de loop der jaren weer inzakken tot het oude niveau. In de bosrand zijn individuele bomen gefundeerd met palen. Om de 30 meter wordt een boom gefundeerd. Zodoende ontstaat een stevig geraamte in de bosrand. 
Van de beeldbepalende groep paardenkastanjes ter hoogte van de driesprong in het asfaltpad is een flink aantal gekapt. De paardenkastanje groeit van origine in het Kaukasusgebergte en is geen liefhebber van een te natte bodem. Hierdoor verzwakken ze, worden ze door schimmelziektes aangetast en wordt het hout van de bomen zeer breukgevoelig.
Om ervoor te zorgen dat niet alleen kastanjesoorten, die wel van vocht houden, in het park vookomen, heeft de groep paardenkastanjes een andere vorm van fundatie gekregen. Veen is hier verwijderd en vervangen door draagkrachtige zandgrond. Ook de bestaande, 40 jaar oude bomen hebben nu betere groeiomstandigheden en zijn hierdoor hopelijk van een vroegtijdige dood gered.
B(l)oeiende beplanting
Alle randen van en open plekken in de bosschages zijn ingeplant met een fraaie en bloeiende beplanting. Langs het hek om het pierebad van de speelvijver staat een haag waardoor nu weer in de luwte van de zon genoten kan worden. Vlakbij de groep paardenkastanjes staat een mooie groep boerenjasmijn. Langs het paadje tussen de struiken komt de wandelaar allerlei bloeiende kruiden tegen.
Groot Melkhuis
Ook de vijver voor het Groot Melkhuis heeft een restauratie ondergaan. In samenwerking met de uitbater van het Groot Melkhuis heeft het stadsdeel een vlonder aangelegd, waardoor terrasbezoekers aan het water kunnen zitten. Met het uitgraven van deze vijver is de waterloop in het Vondelpark weer in oude luister hersteld en stroomt het water weer zichtbaar van 'de slurf' naar de vijver in het Willemspark.
Het Groot Melkhuis
Toegankelijkheid voor gehandicapten
Aangepaste entrees van het Vondelpark zorgen voor een verbeterde toegankelijkheid voor minder validen. Waar mogelijk zijn de hellingen van ingangen minder steil gemaakt. Dit kon echter niet bij alle ingangen. In samenwerking met de Werkgroep Toegankelijkheid Oud-Zuid en Stadsdeel Oud-West is een goede verdeling gevonden.
Slurf
Het gedeelte tussen de Stadhouderskade en de Vondelbrug wordt in de volksmond 'de Slurf' genoemd. Dit komt vanwege de vorm van het park op die locatie: het is er lang en smal. In het voorjaar van 2001 heeft de Slurf een eerste opknapbeurt gekregen. Toen is er uiterlijk niet veel veranderd maar onder de grond des te meer. Van januari tot en met april 2007 is de Slurf zelfs voor een grondige renovatie boven en onder de grond helemaal afgesloten geweest.
Ondergronds is een drainagesysteem in een zogenaamde wadi aangelegd, waardoor water dat vanaf de Singelgracht het park instroomt, wordt gezuiverd. Daarnaast heeft de ingang Stadhouderskade een ander uiterlijk gekregen door plaatsing van 'stoere' rotsblokken is de ingang verfraaid met hardstenen inritbanden. Ook zijn de voetpaden hersteld en is het asfalt vernieuwd.
Zwerfkeien bij de ingang Stadhouderskade
Een nieuwe vijver
De nieuwe vijver nabij de Vondelbrug is behalve fraai ook zeer functioneel voor de verbetering van de waterkwaliteit. Bij het Blauwe Theehuis is een circulatiegemaal aangelegd en ter hoogte van de Vondelbrug is een waterval gecreëerd. Hierdoor vindt een toevoer plaats van de benodigde zuurstof in het water van de nieuwe vijver. De watercirculatie door het gehele park wordt vanuit deze vijver aangestuurd. De nieuwe vijver vormt dus als het ware de bron van de stroombeek in het park. Hiermee is ook het ontwerp van de watergangen weer hersteld; vader en zoon Zocher hadden het Vondelpark namelijk ontworpen als een stroomdallandschap met het begin in de Slurf. De vijvers hebben met deze renovatie hun bron weer terug.
Nieuwe trap
Bij de in 1947 aangelegde Vondelbrug is een nieuwe trap gerealiseerd. De trap bstaat uit oude granieten trottoirbanden. Deze keiharde steensoort is circa 100 jaar geleden nog met de hand in vorm gehakt.
Nieuwe trap
Met de robuust gevormde trottoirbanden is een mooie, natuurlijk ogende trap gebouwd. De trap heeft verschillende functies: de trap stabiliseert de helling van de brug en doet daarnaast dienst als grondbedekking. Bovendien fungeren de treden als een natuurlijke zitgelegenheid voor bezoekers zodat zij op een comfortabele manier alles wat er in dit drukke parkdeel gebeurt kunnen aanschouwen.
De Grote Speelweide
De Grote Speelweide had veel te lijden onder wateroverlast. Het zeer intensieve gebruik omdat er bijvoorbeeld veel wordt gevoetbald in combinatie met het feit dat plassen lang blijven staan, zorgden ervoor dat het grasveld er meestal slecht aan toe was. Een verbeterde bodemprofiel zorgt voor een betere doorlating van het water. Het grasveld is opgehoogd en de kleiachtige bodem is omgespit en gemengd met zand. Ook de paden hebben een opknapbeurt gekregen: ze zijn voorzien van een beter waterdoorlatende toplaag en liggen een beetje bol zodat het water naar de zijkant stroomt. Aan de zijkanten liggen drainagebuizen in grintkisten die bij zware regenbuien het water sneller kunnen afvoeren.
Sieraden van het Vondelpark
De Iepenbrug, de Brandbrug en de Hulstbrug zijn gerestaureerd. De Iepenbrug ligt in de omgeving van het Vondelmonument. De Hulstbrug en de Brandbrug liggen in de omgeving van de Grote Speelweide. Beide laatstgenoemde bruggen dateren van 1876, zijn ontworpen door architect W. Hamer en zijn rijksmonumenten. Voor de restauratie zijn de gehele bruggen uit het park verwijderd en later weer teruggeplaatst. Het metselwerk, de leuningen en de constructie zijn gerestaureerd en deels vervangen. De Brandbrug en de Hulstbrug hebben geheel nieuwe brugdekken.
De Iepenbrug in de herfst
De Iepenbrug doet zijn naam overigens opnieuw eer aan doordat in de directe omgeving nieuwe iepen staan. Omdat het park verzakt was, stak de Iepenbrug boven het maaiveld uit en was de helling naar de oevers erg stijl. Om verdere erosie tegen te gaan zijn de uiteinden van de brug geplaveid met hardsteen. Het fundament en het brugdek zijn nog in goede staat. Vandaar dat alleen het metselwerk, de leuningen en de constructie van de brug zijn gerestaureerd.
Oevers
Tijdens de renovatie van de bruggen zijn niet alleen de monumenten zelf, maar ook de oevers opgeknapt. Alhoewel de bruggen goed gefundeerd zijn, was de grond eromheen gezakt. Hierdoor was de helling naar het water heel steil en waren de landhoofden (de aansluitingen van de bruggen met de paden) lelijk geworden. De landhoofden zijn uitgebreid met een vlak van natuursteen waardoor de oever minder steil is. Rondom de Hulstbrug is speciale aandacht geschonken aan de net zo oude beplanting waaraan de brug haar naam te danken heeft. De plantengroepen zijn zo aangevuld dat het zicht op en vanaf de brug weer een schilderachtig tafereel vormt.
Omgeving Schapenweide
Hier is gebaggerd en een verbetering van de parkoevers gerealiseerd.
Vijvers
Vijvers zijn gebaggerd omdat ze anders te ondiep werden. Bagger ontstaat doordat blad en ander organisch afval in het water terecht komt. Door te baggeren verbetert de waterkwaliteit. Een goede waterkwaliteit is van belang om het planten- en dierenleven te stimuleren en om stankoverlast te voorkomen.
De bagger is op de Schapenweide gestort omdat dit de overlast in het park verkleint. De bagger is een gunstig ophogingmateriaal, het bestaat voornamelijk uit veen, dit is de oorspronkelijke grondsoort van het Vondelpark en bestaat voor een groot deel uit water, waardoor het heel snel in hoeveelheid afneemt. Nadat het water eruit is gezakt is het weer vruchtbare en bruikbare grond. De watergang is iets uitgebreid om de verbinding tussen vijvers in ere te herstellen. In het oorspronkelijke ontwerp liep het water namelijk als een lange kronkelende beek door het park, waardoor aan beide zijden van paden te zien was dat het water met elkaar in verbinding stond. Deze verbinding was in de loop der tijd verloren gegaan.
Beschoeiing
De beschoeiing dient als bescherming van de oever. Een beschoeiing is een rij van houten palen die het afkalven van de oever door golvend water voorkomt. Dit was aan vernieuwing toe. Om de oever beter te beschermen tegen intensieve betreding is de nieuwe beschoeiing anders van constructie en materiaal. Het materiaal is duurzaam en milieuvriendelijk. De nieuwe beschoeiing volgt beter de historische ronde lijnen van het park en accentueert het hoogteverschil. Na de aanleg is de beschoeiing zelf bijna niet zichtbaar.
Omgeving Vondelmonument
Vijver
De vijver is dieper en breder gemaakt. De vijver grenst nu aan het wandelpad. Nieuwe oeverplanten zoals gele lis en kattenstaart zorgen ervoor dat de vijver in de lente wordt bezocht door libellen en vlinders. Ter versteviging van de oevers is een beschermingsmat aangebracht. Deze mat ligt achter de oevers, onder het gras.
Paden en Gazons
Het gazon loopt schuin af naar de vijver. Hierdoor wordt het regenwater beter afgevoerd. Bovendien versterkt dit de Engelse Landschapstijl, het oorspronkelijke ontwerp van het park. Een sterke grassoort zorgt ervoor dat het gazon bestand is tegen het grote aantal bezoekers. De paden hebben een nieuwe toplaag en een nieuw drainagesysteem waardoor het regenwater beter wegloopt en er minder plassen ontstaan.
Beplanting
De omgeving van de vijver is een aantrekkelijk gebied voor vogels. Met de renovatie zijn struiken (met bessen) aangeplant die de vogels naar het gebied lokken. De bomen die rond de vijver stonden, zijn blijven staan en door het aanplanten van extra struiken en andere beplanting hebben de bosschages een grotere variatie. In totaal heeft dit geleid tot een afwisselend decor van dicht bos en open velden.
De hekken van de fietssluis
De vroegere hekken van de fietssluis, die voor de brug stonden, waren storende elementen in de omgeving en zijn vervangen door stenen palen die meer harmoniëren met de omgeving. Dankzij deze palen wordt voorkomen dat zwaar verkeer gebruik maakt van de brug.
open menu
Mail de redactie
Mail dit artikel
Print deze pagina
Terug naar boven
Home
Amsterdam.nl
Sitemap
Amsterdammail
Contact
Stadsdeelgids
Stadsdeelplattegrond
Loket Oud-Zuid
Lettergrootte