Leerplicht, verlof en schooluitval

Begin 2009 is leerplicht vanuit Stadsdeel Oud-Zuid, Karel du Jardinstraat 65, verhuisd naar het stadsdeelkantoor van Zuideramstel aan de President Kennedylaan 923, 1079 MZ Amsterdam. Onder de naam Bureau Leerplicht Plus is leerplicht samengevoegd tot één bureau. Binnen dat bureau vormen de stadsdelen Oud-Zuid en Zuideramstel samen de Cluster Zuid.

Zie ook: www.bureauleerplichtplus.nl

Doel leerplichtwet

Leerplicht hangt heel nauw samen met leerrecht, ofwel het recht op onderwijs. Overal ter wereld wordt dit recht als een groot goed beschouwd. Veel landen hechten er zelfs zoveel waarde aan, dat ze de jeugd via een wet verplichten om naar school te gaan. Nederland is één van die landen.

In ons land staan de rechten en plichten van ouders*, leerlingen en schooldirecteuren precies aangegeven in de leerplichtwet. Deze wet is, kortweg gezegd, een rechtsmiddel waarmee gewaarborgd wordt dat alle jongeren in Nederland aan het onderwijs kunnen en zullen deelnemen.

Het doel van de leerplichtwet is dat jongeren zo goed mogelijk worden toegerust met kennis en vaardigheden, die zij nodig hebben om een zelfstandige plek in de samenleving te verwerven. Een afgeronde schoolopleiding is daarvoor een eerste vereiste. (Zie ook de RMC-brochure.)

De volgende zaken staan in de leerplichtwet omschreven

• Begin van de leerplichtige leeftijd
• Het moment waarop een jongere niet langer onder de leerplichtwet valt
• Op welke basis, al dan niet tijdelijk, vrijstelling verleend kan worden
• Taken van leerplichtambtenaren
• Verplichtingen van schooldirecteuren
• Verplichtingen van ouders en/of leerlingen

Vanaf welke leeftijd is een kind leerplichtig?

Bijna alle kinderen beleven hun eerste schooldag op vierjarige leeftijd. Hun moeder of vader laat ze bij de juf van groep één achter. Dit is een spannende en belangrijke dag voor de ouders en het kind. De kleuter is op die leeftijd nog niet leerplichtig, maar het is goed voor zijn ontwikkeling om samen met leeftijdgenootjes al naar school te gaan.

De echte leerplicht begint op de eerste dag van de maand, die volgt op de maand dat een kind vijf jaar is geworden. Een kind dat bijvoorbeeld op 10 oktober zijn vijfde verjaardag heeft gevierd, wordt op de eerste schooldag van de maand november leerplichtig.

Soms is een volledige schoolweek te lang voor jonge leerlingen. Daarom biedt de leerplichtwet een mogelijkheid tot vrijstelling. Ouders van een vijfjarige leerling mogen, in goed overleg met de schooldirecteur, hun kind maximaal vijf uur per week thuishouden. Mocht dit niet genoeg blijken te zijn, dan mag een directeur daar nog vijf extra uren vrijstelling per week bovenop doen. De mogelijkheid voor vrijstelling is uitsluitend bedoeld om overbelasting van de leerling te voorkomen.

Zodra een kind zes jaar is, geldt de overgangsmogelijkheid niet meer. Zesjarige leerlingen moeten allemaal het volledige onderwijsprogramma volgen.

Op welke leeftijd houdt leerplicht op?

Niet alleen de aanvang van de leerplichtige leeftijd is duidelijk omschreven in de leerplichtwet. Deze wet beschrijft ook het einde van de leerplicht. Wanneer dat moment aanbreekt, hangt af van de leerwens van uw kind. Iedere leerling heeft te maken met de zogenoemde volledige leerplicht. Sommige jongeren vinden onderwijs maar niets en willen graag zo snel mogelijk gaan werken. Voor deze jongeren is het van belang om de partiële leerplicht goed te begrijpen.

Volledige leerplicht is de plicht om op een erkende school ingeschreven te staan en deze school elke schooldag te bezoeken. De volledige leerplicht eindigt op één van de volgende twee momenten:

• Aan het eind van het schooljaar, waarin een leerling zestien jaar is geworden.
• Aan het einde van het twaalfde schooljaar. Een leerling die op de basisschool een groep overslaat, doorloopt deze school in minder dan acht jaar. Toch telt zijn basisschooltijd voor de berekening van de leerplichtperiode als acht jaar.

Wat is een startkwalificatieplicht?

Voor een goede startpositie op de arbeidsmarkt is een diploma nodig op minimaal MBO 2 of HAVO/VWO-niveau. Zo'n diploma heet een startkwalificatie. Een startkwalificatie vergroot niet alleen de kans om een baan te vinden, maar ook te behouden.

Per 1 augustus 2007 is de kwalificatieplicht ingevoerd. Dit betekent dat iedere jongere leerplichtig is tot zijn/haar 18e verjaardag, tenzij hij/zij een startkwalificatie heeft. Dit is nieuw en komt in de plaats van de gedeeltelijke leerplicht. Voldoen aan de kwalificatieplicht kan door volledig dagonderwijs te volgen of door een combinatie van leren en werken. De kwalificatieplicht houdt ook in dat uw zoon of dochter na het behalen van het vmbo diploma een overstap moet maken naar de mbo-opleiding. Jongeren die niet in staat zijn een startkwalificatie te halen, worden geholpen naar een passend onderwijs- of leertraject.

Jongeren die tussen 1 augustus 2006 en 31 juli 2007 17 jaar zijn geworden, vallen onder de overgangsregeling. Dit betekent dat zij zijn vrijgesteld van de kwalificatieplicht.

Wat is vervangende leerplicht?

In sommige gevallen is er voor jongeren vanaf veertien jaar een alternatief leertraject mogelijk. Burgemeester en Wethouders van de gemeente waar een leerling staat ingeschreven, moeten dan eerst in samenspraak met het bevoegd gezag van de school tot de conclusie zijn gekomen dat de leerling daadwerkelijk niet in staat is om volledig dagonderwijs te volgen. Nadat deze conclusie is getrokken, kan een leerling onder de vervangende leerplicht vallen.

Vrijstelling van geregeld schoolbezoek

In de leerplichtwet staat omschreven, wanneer een jongere de school niet kan/hoeft te bezoeken. Dit is het geval bij ziekte, schoolsluiting en de vervulling van plichten die voortvloeien uit godsdienst of levensovertuiging. Verder kent de leerplichtwet vrijstelling wegens andere gewichtige omstandigheden en zijn de regels voor extra vakantieverlof duidelijk geregeld.

Taak leerplichtambtenaar

Het toezicht op de naleving van de leerplichtwet is opgedragen aan Burgemeester en Wethouders. Zij wijzen voor de uitvoering van dit toezicht een of meerdere leerplichtambtenaren aan. Dit klinkt strenger dan het is. Leerplichtambtenaren zijn er niet alleen om overtreders van de leerplichtwet vermanend op de vingers te tikken, maar ze vervullen ook een maatschappelijke zorgtaak. Zij hebben daarvoor een goed inlevingsvermogen, waarmee ze zich verplaatsen in de problemen van de schoolgaande jeugd.

Heel soms zijn leerplichtambtenaren genoodzaakt de officier van justitie in te schakelen. Maar zij doen dit alleen als uiterst redmiddel. Het grootste gedeelte van de tijd zijn leerplichtambtenaren actief bezig een oplossing te vinden voor problemen die de schoolloopbaan van een leerling in gevaar kunnen brengen.

Hoe weet een leerplichtambtenaar dat een leerling met een probleem zit? Spijbelgedrag is vaak een duidelijk signaal dat er iets aan de hand is met een jongere. De school meldt dit soort ongeoorloofd schoolverzuim gewoonlijk aan de leerplichtambtenaar, waarna hij gaat uitzoeken of er een ernstige reden achter het verzuim schuilt. Het komt ook vaak voor dat ouders of leerlingen zelf een afspraak met de leerplichtambtenaar maken om een oplossing voor een bepaald probleem te zoeken.

De leerplichtambtenaar werkt nauw samen met allerlei organisaties en instanties die zich bekommeren over het welzijn van de jeugd, zodat hij goed weet wat voor soort oplossingen er zijn.

Verplichtingen schooldirecteuren, ouders en leerlingen

Schooldirecteuren hebben de volgende verplichtingen:

• Binnen zeven dagen moeten ze de leerplichtambtenaar van de woongemeente van een leerling in kennis stellen van een in- of afschrijving.
• Wanneer een leerling van school wordt verwijderd, moet de schooldirecteur dit terstond melden aan de leerplichtambtenaar.
• Voordat een leerling wordt uitgeschreven, moet de school nagaan of de leerling elders wordt ingeschreven.
• Schooldirecteuren dragen de verantwoording voor het feit dat ongeoorloofd schoolverzuim wordt gemeld aan de leerplichtambtenaar van de gemeente waar de betreffende leerling staat ingeschreven.
• Zij moeten de leerplichtambtenaar alle inlichtingen geven die nodig zijn bij de uitvoering van de leerplichttaak.
• Schooldirecteuren moeten de leerplichtambtenaar in kennis stellen van een leerling die de school voortijdig verlaat.

Verplichtingen van ouders:

• Ouders moeten ervoor zorgen dat hun zoon of dochter op een school of onderwijsinstelling staat ingeschreven.
• Zij zien erop toe dat hun kind de school geregeld bezoekt, dat wil zeggen dat er geen les of praktijktijd wordt verzuimd. Vanaf twaalf jaar is de jongere hier zelf medeverantwoordelijk voor.
• Ouders dienen de school in kennis te stellen van ziekte van hun kind.
• Ouders dienen bij andere redenen van afwezigheid van hun kind toestemming van de schooldirecteur te hebben.

Verplichtingen van leerlingen die 12 jaar of ouder zijn:

• Zij moeten de school geregeld bezoeken en kunnen persoonlijk aangesproken worden op ongeoorloofd schoolverzuim.
• Jongeren die zelfstandig wonen, moeten zelf de school op de hoogte brengen van ziekte of andere gewichtige omstandigheden die hen verhinderen de school te bezoeken.

Wanneer niet aan de bovenstaande verplichtingen is voldaan, dan is er sprake van vermoedelijk ongeoorloofd schoolverzuim. Dit kan een proces-verbaal tot gevolg hebben.

RMC en schoolverlaten 18+

In 2001 is de RMC Wet van kracht geworden. Deze wet verplicht de gemeenten om jongeren van 18 tot 23 jaar te volgen op hun weg naar een startkwalificatie. Een startkwalificatie houdt in: minimaal een diploma HAVO/VWO of MBO niveau 2.

RMC heeft de taak jongeren zonder startkwalificatie en jongeren die (dreigen) voortijdig de school (te) verlaten te registreren en op weg te helpen bij het vinden naar een opleiding of werk. Zij maken afspraken met scholen, instellingen en organisaties over doorverwijzing van voortijdig schoolverlaters naar onderwijs, arbeidsmarkt of combinatie hiervan. Als er ondersteuning nodig mocht zijn op andere levensgebieden, dan kunnen zij ook doorverwijzen.

Medewerkers van RMC Amsterdam Zuid voeren de RMC Wet uit voor jongeren die wonen in Stadsdeel ZuiderAmstel en Stadsdeel Oud-Zuid. Heeft u te maken met jongeren van 18 tot 23 jaar, die dreigen de school te verlaten of verlaten hebben zonder startkwalificatie (en misschien ook geen dagbesteding hebben) of heeft u andere vragen, neem dan contact op met Bureau Leerplicht (zie www.bureauleerplichtplus.nl).

Meer informatie

De informatie op deze pagina gaat in op het belang en de inhoud van de leerplichtwet. Wilt u meer informatie over bijvoorbeeld de partiële leerplicht, of denkt u dat de leerplichtambtenaar u bij een specifiek probleem kan helpen, schroom dan niet contact op te nemen met de leerplichtambtenaar. 

Per 22 januari 2009 is de leerplicht vanuit Stadsdeel Oud-Zuid, Karel du Jardinstraat 65, verhuisd naar het nieuwe stadsdeelkantoor van Zuideramstel aan de President Kennedylaan 923, 1079 MZ Amsterdam.

Meer informatie
Afdeling Beleidsrealisatie Mens en Veiligheid, Stadsdeel Oud-Zuid 
Telefoon: 14 020